Hoàn thiện cơ chế để huy động nguồn lực xã hội tham gia bảo vệ môi trường

Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện các cơ chế, chính sách nhằm huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực từ người dân và doanh nghiệp cho công tác bảo vệ môi trường; đồng thời tạo động lực mạnh mẽ cho đầu tư xanh, đổi mới công nghệ, sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Tăng trưởng kinh tế nhưng không đánh đổi môi trường

Phát biểu khai mạc hội thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, có hiệu lực từ ngày 1/1/2022, đã tạo bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý môi trường, từ cách tiếp cận thụ động sang chủ động kiểm soát nguồn thải, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Tuy nhiên, sau 5 năm triển khai, bối cảnh trong nước và quốc tế đã có nhiều thay đổi. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng cùng kết quả Hội nghị Trung ương 3 vừa qua đã xác định rõ mô hình phát triển của Việt Nam là xây dựng quốc gia biển mạnh, hướng tới tăng trưởng hai con số nhưng phải lấy “bảo vệ môi trường là trung tâm”, không đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần.

Theo bà Nguyễn Thanh Hải, phát triển kinh tế phải gắn chặt với bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Bà cũng cho biết Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV vừa thống nhất ban hành Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới.

Trong khi đó, thực tiễn triển khai Luật Bảo vệ môi trường đã bộc lộ nhiều điểm nghẽn pháp lý. Cơ quan soạn thảo đề xuất 4 nhóm chính sách mới với định hướng chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, từ “kiểm soát, áp đặt” sang “kiến tạo phát triển bền vững”.

Từ đó, bà Nguyễn Thanh Hải đề nghị các đại biểu tập trung góp ý về cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; quản lý chất lượng không khí tại các đô thị; đổi mới tư duy quản lý chất thải theo hướng kinh tế tuần hoàn và hoàn thiện các công cụ kinh tế phục vụ bảo vệ môi trường.

Sửa đổi 78 điều của Luật Bảo vệ môi trường

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết dự thảo luật sửa đổi, bổ sung 78 trong tổng số 171 điều của Luật Bảo vệ môi trường hiện hành, đồng thời bổ sung mới 2 điều là Điều 72a và Điều 139a.

Dự thảo được xây dựng theo hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh và giảm đáng kể khối lượng công việc hành chính phát sinh trong quá trình thực hiện.

Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, việc triển khai luật sau khi được thông qua không làm phát sinh tổ chức mới, không bổ sung biên chế hoặc nhân lực chuyên trách. Hệ thống quản lý môi trường từ trung ương đến địa phương cùng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức hiện có cơ bản đáp ứng yêu cầu triển khai thi hành luật.

Cần tiêu chuẩn rõ ràng cho kinh tế tuần hoàn và kinh tế xanh

Tại hội thảo, nhiều chuyên gia, doanh nghiệp đã đóng góp ý kiến vào các nội dung trọng tâm của dự thảo luật.

PGS.TS Lưu Đức Hải, Phó Chủ tịch Hội Kinh tế môi trường Việt Nam, cho rằng dù các chủ trương, định hướng phát triển khu công nghiệp sinh thái, kinh tế tuần hoàn và kinh tế xanh đã được xác lập từ lâu, nhưng đến nay Việt Nam vẫn chưa có khu công nghiệp sinh thái nào được chứng nhận.

Ông cho rằng các khái niệm như kinh tế tuần hoàn hay kinh tế xanh mới dừng ở mức khuyến khích. Chưa có bộ tiêu chuẩn cụ thể để xác định doanh nghiệp đạt mức độ nào của kinh tế tuần hoàn hoặc kinh tế xanh.

“Trong nền kinh tế thị trường, các danh hiệu này cần được định lượng rõ ràng và gắn với các cơ chế ưu đãi, hỗ trợ cụ thể”, ông Hải đề xuất.

Liên quan đến quy định về giấy phép môi trường, bà Đỗ Hoàng Anh, Giám đốc đối ngoại Công ty TNHH Nhà máy Bia Heineken Việt Nam, cho biết doanh nghiệp thường xuyên thực hiện các cải tiến kỹ thuật nhằm nâng cao hiệu quả xử lý chất thải.

Theo bà, nhiều trường hợp chỉ là cải tiến công nghệ, không làm tăng lưu lượng xả thải, tải lượng ô nhiễm hoặc rủi ro môi trường nhưng vẫn phải thực hiện các thủ tục điều chỉnh hoặc cấp lại giấy phép môi trường.

Từ thực tế này, đại diện doanh nghiệp kiến nghị dự thảo luật quy định rõ những thay đổi chỉ nhằm tối ưu vận hành hoặc nâng cao hiệu quả xử lý chất thải mà không làm thay đổi bản chất tác động môi trường thì chỉ cần cập nhật thông tin, không phải điều chỉnh hoặc cấp lại giấy phép môi trường.

Theo bà Đỗ Hoàng Anh, quy định này sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, thúc đẩy sản xuất sạch hơn và phù hợp với chủ trương giảm tiền kiểm, tăng cường hậu kiểm.

Thị trường carbon phải hướng tới giảm phát thải thực chất

Đóng góp ý kiến về thị trường carbon, TS Tống Xuân Chinh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Sữa Việt Nam, đánh giá dự thảo luật đã bổ sung khá đầy đủ các quy định về thị trường carbon trong nước, bao gồm hệ thống đăng ký quốc gia, sàn giao dịch, dự trữ hạn ngạch và tiêu chuẩn tạo tín chỉ carbon.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh mục tiêu cuối cùng không phải là thành lập sàn giao dịch carbon mà phải là giảm phát thải khí nhà kính một cách thực chất, đo đếm được và tránh tính trùng.

Ông cũng đề nghị phân biệt rõ hạn ngạch phát thải, tín chỉ carbon, hoạt động bù trừ và kết quả giảm phát thải chuyển giao quốc tế bởi đây là những loại tài sản có nguồn gốc và cơ chế quản lý khác nhau.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Quang Huân cho rằng luật sửa đổi cần tạo điều kiện thuận lợi hơn để doanh nghiệp và người dân ứng phó với biến đổi khí hậu, giảm ô nhiễm không khí và thực hiện phân loại rác thải.

Ông đề xuất nghiên cứu giao thêm quyền cho địa phương trong công tác thu gom, phân loại rác, đồng thời có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp tham gia hoạt động xử lý chất thải.

Bên cạnh đó, các đại biểu cũng đề cập nhiều nội dung như quản lý chất thải theo hướng coi chất thải là tài nguyên; kiểm soát hiệu quả các cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm cao; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo trong quản lý môi trường.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành khẳng định tầm quan trọng của việc sửa đổi luật và cho biết Bộ sẽ tiếp tục nghiên cứu, làm rõ các nội dung liên quan đến phân loại rác thải, quản lý nước thải, phát triển thị trường carbon và ứng dụng công nghệ số trong quản lý môi trường.

Huy động nguồn lực xã hội cho chuyển đổi xanh

Phát biểu kết luận hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên yêu cầu cơ quan soạn thảo tiếp tục quán triệt sâu sắc các chủ trương mới của Đảng về bảo vệ môi trường, đặc biệt là tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV và Kết luận số 75-KL/TW.

Ông nhấn mạnh cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế theo hướng chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo phát triển; từ tiền kiểm sang hậu kiểm; từ quản lý bằng thủ tục hành chính sang quản trị môi trường dựa trên khoa học công nghệ và dữ liệu.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, việc cắt giảm thủ tục phải thực chất, giúp giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp nhưng không được buông lỏng quản lý nhà nước hoặc hạ thấp các tiêu chuẩn bảo vệ môi trường.

Đáng chú ý, ông yêu cầu nghiên cứu hoàn thiện cơ chế, chính sách để huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực từ người dân và doanh nghiệp tham gia bảo vệ môi trường; xây dựng các cơ chế hấp dẫn khuyến khích đầu tư theo tiêu chuẩn xanh, đổi mới công nghệ, sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Bên cạnh đó, cần thúc đẩy mạnh mẽ việc tham gia thị trường tín chỉ carbon nhằm huy động các nguồn lực trong và ngoài nước cho chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm của người đứng đầu; bảo đảm công tác bảo vệ môi trường được triển khai sát thực tế, hiệu quả ngay từ cơ sở.

Ông đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tăng cường công khai, minh bạch thông tin môi trường; phát huy vai trò giám sát của người dân và cộng đồng; rà soát tính đồng bộ giữa Luật Bảo vệ môi trường với các luật liên quan như Luật Đất đai, Luật Đầu tư, Luật Tài nguyên môi trường biển và hải đảo nhằm tránh chồng chéo, xung đột pháp lý.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, cùng với việc tranh thủ các nguồn lực quốc tế về công nghệ, tài chính xanh và kinh nghiệm quản trị hiện đại, Việt Nam cũng cần xây dựng các chính sách hỗ trợ người dân, doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường nhập khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam và thực hiện hiệu quả các cam kết quốc tế về bảo vệ môi trường.

Ông bày tỏ tin tưởng với sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra và các đơn vị liên quan, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 sẽ được hoàn thiện với chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.