Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam lần đầu vượt mốc 1.000 tỷ USD, song bài toán đặt ra không còn chỉ là mở rộng quy mô mà phải nâng cao giá trị gia tăng, tăng năng lực tham gia chuỗi cung ứng và đưa doanh nghiệp Việt tiến sâu hơn vào thị trường toàn cầu.
Quy mô và mức độ hội nhập đã ngày càng sâu rộng
Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng cao trong 10 tháng năm 2026, với tổng kim ngạch chính thức vượt mốc 1.000 tỷ USD, ước đạt 1.010,6 tỷ USD.
Đáng chú ý, kim ngạch xuất khẩu 10 tháng ước đạt 499 tỷ USD, tạo động lực tích cực để đạt và vượt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15-16% cả năm 2026.
Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), khẳng định việc tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa vượt mốc 1.000 tỷ USD là dấu mốc quan trọng, phản ánh quy mô và mức độ hội nhập ngày càng sâu rộng của nền kinh tế Việt Nam vào thương mại quốc tế.
“Kết quả này là sự tổng hòa của nhiều yếu tố, trước hết là sự phục hồi và duy trì đà tăng trưởng của sản xuất trong nước, đặc biệt ở các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo – nhóm ngành giữ vai trò chủ lực trong hoạt động xuất khẩu. Năng lực sản xuất được mở rộng, cùng với việc doanh nghiệp tận dụng tốt cơ hội từ nhu cầu thị trường quốc tế, đã góp phần duy trì đà tăng trưởng tích cực của kim ngạch xuất khẩu”, ông Sơn nói với Tạp chí Đầu tư Tài chính.
Bên cạnh đó, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong các ngành hàng xuất khẩu chủ lực như điện tử, máy móc, thiết bị, dệt may, da giày…, qua đó góp phần duy trì tốc độ tăng trưởng xuất khẩu và đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng toàn cầu.
Việc khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA), song song với nỗ lực mở rộng và đa dạng hóa thị trường, cũng tạo thêm dư địa để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận các thị trường lớn. Ngoài những thị trường truyền thống, doanh nghiệp ngày càng quan tâm đến các thị trường mới còn nhiều tiềm năng tại Trung Đông, Nam Á, châu Phi và Mỹ Latinh.
Theo ông Sơn, một yếu tố khác không thể bỏ qua là sự chủ động, linh hoạt của cộng đồng doanh nghiệp trong thích ứng với những biến động của thương mại toàn cầu, từ thay đổi nhu cầu thị trường, yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, chuyển đổi xanh đến những điều chỉnh trong chính sách thương mại của các nước.
Tuy nhiên, quy mô thương mại vượt mốc 1.000 tỷ USD cũng đặt ra yêu cầu mới về phát triển bền vững. Theo đó, Việt Nam không chỉ cần tăng trưởng về quy mô mà còn phải nâng cao chất lượng tăng trưởng, gia tăng giá trị tạo ra trong nước, giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài và nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), cho biết trong những năm qua, cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam đã chuyển dịch tích cực theo hướng tăng tỷ trọng nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo, đồng thời giảm dần sự phụ thuộc vào các mặt hàng dựa nhiều vào tài nguyên và lao động giản đơn. Đây là kết quả của quá trình thu hút đầu tư, phát triển sản xuất và tham gia ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính, ông Nguyễn Tuấn Việt, CEO Vietgo, cho rằng xuất khẩu Việt Nam đang chuyển biến tích cực cả về khai thác thị trường lẫn cấu trúc doanh nghiệp. Các doanh nghiệp ngày càng tận dụng hiệu quả hơn các hiệp định thương mại tự do (FTA), trong khi đội ngũ doanh nghiệp thương mại trong nước từng bước hình thành và phát triển, giúp Việt Nam chủ động hơn trong hoạt động xuất khẩu, thay vì phụ thuộc vào các doanh nghiệp nước ngoài thu mua, xuất khẩu hàng hóa.
Theo ông Việt, Việt Nam cần tiếp tục phát triển đội ngũ bán hàng của nền kinh tế, thậm chí số doanh nghiệp thương mại có thể nhiều hơn doanh nghiệp sản xuất. Hệ thống này sẽ mở rộng đầu ra cho hàng hóa trong nước, đồng thời có thể thu mua hàng từ các quốc gia khác để xuất khẩu, tạo thêm kim ngạch thương mại mà không nhất thiết phải trực tiếp sản xuất.
Tuy nhiên, để nâng cao giá trị xuất khẩu, doanh nghiệp cần cải thiện năng lực dự báo và nắm bắt nhu cầu thị trường. Thay vì chỉ bán những gì mình có, doanh nghiệp phải chủ động tìm hiểu khách hàng cần gì, mặt hàng nào có khả năng tăng nhu cầu trong bối cảnh thế giới biến động, từ đó nhanh chóng chuẩn bị nguồn cung và tiếp cận người mua.
“Doanh nghiệp cần có khả năng nhận diện và đáp ứng nhu cầu thị trường ngay khi nhu cầu xuất hiện”, ông Việt nhấn mạnh. Theo ông, nắm bắt đúng thời điểm không chỉ giúp tăng đơn hàng mà còn tạo cơ hội bán với giá tốt hơn, cải thiện lợi nhuận thay vì chỉ mở rộng sản lượng.
Tính tới bền vững và hiệu quả
Theo ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục có nhiều biến động, mục tiêu tăng trưởng xuất nhập khẩu thời gian tới không chỉ dừng ở việc mở rộng quy mô mà còn phải hướng tới tính bền vững, nâng cao chất lượng và hiệu quả thương mại.
“Theo đó, Việt Nam cần tiếp tục đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, khai thác tốt hơn các thị trường truyền thống, đồng thời mở rộng sang những khu vực còn nhiều tiềm năng như Trung Đông, Nam Á, châu Phi và Mỹ Latinh. Việc mở rộng thị trường sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro khi thương mại quốc tế biến động.
Cùng với đó, cần chuyển từ giai đoạn mở rộng mạng lưới hiệp định thương mại tự do (FTA) sang khai thác chiều sâu, không chỉ tận dụng ưu đãi thuế quan mà còn tiếp cận tốt hơn các chuỗi cung ứng, dòng vốn đầu tư và cơ hội hợp tác kinh doanh tại các thị trường đối tác”, ông Sơn khẳng định.
Một nhiệm vụ quan trọng khác, theo ông Sơn chính là nâng cao năng lực sản xuất trong nước, phát triển công nghiệp hỗ trợ và chủ động nguồn cung nguyên liệu đầu vào. Đây là những yếu tố giúp giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, tăng khả năng chống chịu trước biến động bên ngoài và nâng cao giá trị nội địa trong hàng xuất khẩu. Đồng thời, doanh nghiệp cần chủ động thích ứng với các yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế về chất lượng, phát triển bền vững, chuyển đổi xanh, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng, thay vì chỉ cạnh tranh bằng chi phí.
“Về phía cơ quan quản lý, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp triển khai đồng bộ các giải pháp phát triển thị trường xuất khẩu, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng cơ hội hội nhập, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu xuất nhập khẩu theo hướng bền vững”, ông Sơn phân tích.
Theo ông Sơn, mục tiêu cuối cùng không chỉ là duy trì tăng trưởng kim ngạch mà còn xây dựng nền thương mại có khả năng thích ứng tốt hơn với biến động toàn cầu, trong đó doanh nghiệp Việt Nam giữ vai trò ngày càng lớn và giá trị tạo ra trong nước ngày càng cao.
Kỳ Thư
Nguồn: vietnamfinance.vn