Cửa khẩu thông minh sẽ giảm 20-30% chi phí logistics

Xuất khẩu sầu riêng qua cửa khẩu Lào Cai tăng 428,5%

Trong 6 tháng đầu năm, hoạt động xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu trên địa bàn tỉnh Lào Cai đã ghi nhận những tín hiệu bứt phá.

Theo số liệu thống kê của Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Lào Cai, tổng giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu của tỉnh Lào Cai trong nửa đầu năm đạt 1,31 tỷ USD, tăng tới 60% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 663,54 triệu USD (tăng 62%), kim ngạch nhập khẩu đạt 465,1 triệu USD (tăng 35,5%).

Sự sôi động của dòng giao thương tập trung chủ yếu tại lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành. Ở chiều xuất khẩu, các mặt hàng truyền thống tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, bao gồm: gỗ ván bóc, thanh long, dưa hấu, sầu riêng, mít, chuối, chôm chôm, xoài, sắn… Chiều ngược lại, Việt Nam chủ yếu nhập khẩu hoa, cây cảnh, rau củ quả tươi, than cốc, phân bón, máy móc thiết bị, bánh kẹo và năng lượng điện. Riêng tại cửa khẩu quốc tế ga đường sắt, mặt hàng thông quan chủ yếu vẫn là lưu huỳnh quá cảnh.

Điểm sáng lớn nhất trong nhóm ngành hàng xuất khẩu chính là sầu riêng. Lượng sầu riêng xuất khẩu trong 6 tháng đầu năm ước đạt trên 100.000 tấn, ghi nhận mức tăng trưởng kỷ lục 428,5% so với cùng kỳ.

Dù sầu riêng mang lại luồng sinh khí mới, song một số nông sản chủ lực khác lại có dấu hiệu chững lại đáng kể. Cụ thể, lượng thanh long xuất khẩu đạt 90.000 tấn (giảm 29% so với cùng kỳ), và dưa hấu ước đạt 55.800 tấn (giảm 26%).

Không chỉ sụt giảm về sản lượng ở một số mặt hàng, hoạt động xuất khẩu nông sản còn phải đối mặt với những thách thức lớn về chất lượng khi thị trường Trung Quốc ngày càng siết chặt kiểm dịch, đặc biệt đối với sầu riêng và mít. Tính từ đầu năm, đã có 19 xe sầu riêng xuất khẩu bị phía Trung Quốc hoàn trả. Trong số đó, có 2 xe gặp lỗi không quét được mã vạch, mã đăng ký vùng trồng hay mã truy xuất theo quy định; và nghiêm trọng hơn là 17 xe bị trả về do hàm lượng Cadimi vượt ngưỡng tiêu chuẩn cho phép.

Bên cạnh áp lực từ thị trường nhập khẩu, quy trình kiểm định trong nước cũng đang bộc lộ điểm nghẽn. Tình trạng quá tải tại các phòng Lab kiểm nghiệm khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào cảnh thiếu giấy chứng nhận kết quả. Khó khăn này đã trực tiếp ảnh hưởng đến tốc độ thông quan hàng hóa, gây ứ đọng và gia tăng rủi ro cho các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản tươi.

Ông Vương Trinh Quốc, Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Lào Cai chia sẻ: Hoạt động xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu duy trì tăng trưởng tích cực; giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu và số thu ngân sách từ hoạt động hải quan tăng cao so với cùng kỳ. Công tác quản lý cửa khẩu, tạo thuận lợi thương mại, nâng cao năng lực thông quan được triển khai đồng bộ, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế cửa khẩu.

Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng bền vững, các doanh nghiệp cần thắt chặt hơn nữa việc kiểm soát chất lượng nông sản từ vùng trồng, đồng thời các cơ quan chức năng cần có giải pháp gỡ khó nhanh chóng cho khâu kiểm định nhằm đảm bảo tốc độ thông quan thông suốt.

Ứng dụng công nghệ hiện đại AI, Big Data, IoT…

Nằm ở vị trí chiến lược trên tuyến hành lang kinh tế Côn Minh – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, Lào Cai đang đứng trước cơ hội chuyển mình mạnh mẽ. Để giải bài toán áp lực hạ tầng và đón đầu xu thế thương mại quốc tế, tỉnh Lào Cai đang dồn lực triển khai đề án Cửa khẩu thông minh, dự kiến chính thức đi vào hoạt động trong quý I năm 2027.

Khu kinh tế cửa khẩu Lào Cai, với hạt nhân là khu vực Kim Thành – Bản Vược, từ lâu đã là yết hầu giao thương chiến lược giữa Việt Nam, ASEAN và Tây Nam Trung Quốc. Hiện tại, Cửa khẩu quốc tế đường bộ số II (Kim Thành) gánh vác hơn 80% kim ngạch xuất nhập khẩu của toàn tỉnh.

Dù hạ tầng giao thông kết nối như cao tốc, đường sắt và cảng hàng không Sa Pa đang dần hoàn thiện, nhưng áp lực tại các cửa khẩu vẫn rất lớn. Hàng hóa giao thương chủ yếu là nông sản tươi sống, đòi hỏi tốc độ kiểm dịch, bảo quản và thông quan nhanh. Mặc dù địa phương đã triển khai nền tảng cửa khẩu số từ tháng 8/2023, song các thủ tục chuyên ngành vẫn phân tán, thủ công và thiếu sự kết nối dữ liệu tổng thể. Đồng thời, các văn kiện hợp tác và nghị định thư mới mở ra cơ hội nhưng cũng đòi hỏi tiêu chuẩn chất lượng, năng lực xử lý ngày càng khắt khe từ phía đối tác.

Vì vậy, việc đầu tư bãi đỗ, khu kiểm tra tập trung tại lối thông quan Bản Vược nhằm chia sẻ áp lực cho Kim Thành là bước đi tất yếu. Chủ trương này hoàn toàn phù hợp với định hướng của Đảng, Chính phủ và sự thống nhất giữa hai quốc gia trong việc “triển khai thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu Hà Khẩu – Lào Cai”.

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa mô hình “cửa khẩu thông minh” đi vào hoạt động trong quý I/2027, Lào Cai đang định hình một hệ sinh thái vận hành hoàn toàn mới.

Cùng với hoàn thiện thể chế, Lào Cai đã đạt bước tiến quan trọng trong thu hút đầu tư. Ngày 16/7/2026, Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Lào Cai ban hành Quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận Tổng Công ty Cổ phần Bưu chính Viettel (Viettel Post) là nhà đầu tư Dự án Xây dựng cửa khẩu thông minh tại lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành. Ngày 17/7/2026, Quyết định được trao cho nhà đầu tư tại Hội nghị Xúc tiến đầu tư tỉnh Lào Cai năm 2026, đánh dấu bước chuyển từ xúc tiến, hoàn thiện thủ tục sang triển khai dự án.

Theo ông Vương Trinh Quốc, Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Lào Cai, mô hình cửa khẩu thông minh được cấu thành từ 3 yếu tố cốt lõi, bảo đảm sự liên thông và đồng bộ. Yếu tố đầu tiên là hạ tầng công trình chuyên biệt, nơi không gian cửa khẩu được nâng cấp toàn diện với trung tâm điều hành, tuyến đường chuyên dụng cho phương tiện không người lái (IGV), cổng kiểm soát thông minh cùng khu vực thương mại điện tử. Đi liền với đó là sức mạnh của các hệ thống công nghệ hiện đại như AI, Big Data, IoT và mạng 5G. Hệ thống này tự động hóa tối đa quy trình bằng máy soi container X-Ray 6 chiều, cân tải trọng động và camera nhận diện, qua đó thay thế dần sự can thiệp thủ công và nâng cao độ chính xác. Cuối cùng, hệ thống thông tin liên thông đóng vai trò huyết mạch, giúp xây dựng luồng dữ liệu xuyên biên giới, kết nối chặt chẽ các lực lượng quản lý nhà nước và doanh nghiệp logistics để mọi quy trình luôn minh bạch, tập trung và thông suốt.

Doanh nghiệp có thể giảm 20-30% chi phí logistics

Không chỉ là câu chuyện số hóa, cửa khẩu thông minh mang đến những lợi ích vượt trội, thay đổi hoàn toàn phương thức giao thương truyền thống. Về mặt kinh tế, ông Vương Trinh Quốc nhấn mạnh đề án sẽ giúp tăng năng lực thông quan gấp 2 lần nhờ khai thác hiệu quả cả các khung giờ thấp điểm mà không cần mở rộng hạ tầng hiện hữu. Nhờ vậy, doanh nghiệp có thể giảm từ 20-30% chi phí logistics, rút ngắn thời gian giao nhận và lưu bãi.

Bên cạnh đó, dự án còn mang lại hiệu quả to lớn về chính trị, xã hội và môi trường. Sự xuất hiện của phương tiện tự động hóa hoàn toàn IGV giúp đơn giản hóa tối đa thủ tục, doanh nghiệp không cần làm thủ tục hải quan cho phương tiện hay xuất trình giấy tờ cá nhân do không có người lái đi cùng. Dữ liệu phương tiện được xác thực tự động qua hệ thống. Mọi hoạt động giám sát đều được thực hiện minh bạch, từ xa thông qua hệ thống camera AI, barie tự động và máy soi truyền dữ liệu về trung tâm điều hành theo thời gian thực. Điều này không chỉ giảm ùn tắc, hạn chế tiếp xúc trực tiếp mà còn củng cố vững chắc niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp vào công tác quản lý nhà nước.

Đặc biệt, việc sử dụng xe thông minh chạy bằng động cơ điện sẽ là bước tiên phong trong phát triển logistics xanh, giảm thiểu triệt để khí thải và tiếng ồn tại khu vực biên giới.

Với lộ trình bài bản và quyết tâm cao độ, việc đưa cửa khẩu thông minh vào hoạt động đúng kế hoạch sẽ là bệ phóng vững chắc, góp phần đưa Lào Cai trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa đa phương thức hiện đại bậc nhất của vùng và cả nước.