Dự kiến cắt giảm trên 90% đối tượng phải thực hiện ĐTM

Các nội dung sửa đổi bám sát quan điểm luật chỉ quy định các vấn đề có tính chất khung, nguyên tắc, các nội dung cụ thể, kỹ thuật thuộc thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ, ngành, địa phương thì giao cấp thẩm quyền quy định chi tiết.

Giảm một nửa thời gian và chi phí tuân thủ

Theo ông Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ NN-MT), một trong những điểm mới nổi bật của dự thảo Luật là cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương.

Qua đó, dự thảo Luật bãi bỏ 9 thủ tục hành chính (TTHC), trong đó có 7 TTHC cấp Bộ và 2 TTHC cấp tỉnh; đơn giản hóa số lượng, thành phần hồ sơ, giúp giảm hơn 52% thời gian giải quyết thủ tục hành chính và hơn 52% chi phí tuân thủ.

Nhiều thủ tục, quy định được bãi bỏ hoàn toàn như: cấp lại giấy phép môi trường; cấp đổi Nhãn sinh thái Việt Nam; cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường; các quy định liên quan đến vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải nhằm cắt giảm thời gian, chi phí, tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho doanh nghiệp.

Nhiều thủ tục, quy định được bãi bỏ hoàn toàn như: cấp lại giấy phép môi trường; cấp đổi Nhãn sinh thái Việt Nam; cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường; các quy định liên quan đến vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải nhằm cắt giảm thời gian, chi phí, tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho doanh nghiệp.

Tiêu chí phân loại dự án đầu tư được đơn giản hóa thành 3 nhóm (I, II, III) thay vì 4 nhóm như quy định hiện hành. Qua đó, cắt giảm trên 90% đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và cấp giấy phép môi trường (GPMT). Đồng thời, phân quyền đến 96% thẩm quyền thẩm định báo cáo ĐTM và 95% thẩm quyền cấp giấy phép môi trường cho địa phương so với trước năm 2025. Bộ NN-MT chỉ thực hiện đối với một số đối tượng đặc thù có nguy cơ tác động môi trường lớn,có phạm vi ảnh hưởng liên tỉnh hoặc thuộc trường hợp phải thực hiện theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Dự thảo Luật bổ sung quy định giao cơ quan, người có thẩm quyền quyết định việc thực hiện cơ chế một cửa liên thông để giải quyết đồng thời TTHC về môi trường với các TTHC khác có liên quan, giúp rút ngắn tổng thời gian triển khai dự án đầu tư.

“Các nội dung sửa đổi nêu trên sẽ tạo bước chuyển quan trọng trong cải cách TTHC về môi trường, giảm đáng kể chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, đồng thời vẫn bảo đảm kiểm soát hiệu quả các dự án có nguy cơ tác động môi trường cao. Đây cũng là một trong những giải pháp quan trọng nhằm góp phần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới”, ông Tăng Thế Cường nhấn mạnh.

Quản lý chất thải phù hợp thực tiễn địa phương

Các quy định mới về quản lý chất thải trong dự thảo Luật mở ra dư địa phát triển các ngành kinh tế mới dựa trên tái chế, tái sử dụng tài nguyên, góp phần hình thành thị trường nguyên liệu thứ cấp, thúc đẩy ngành công nghiệp môi trường và hiện thực hóa mô hình kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam.

Về chất thải rắn sinh hoạt, dự thảo Luật quy định linh hoạt hơn về nguyên tắc phân loại, giao UBND cấp tỉnh quyết định hình thức phân loại phù hợp với điều kiện thực tế và năng lực hạ tầng của từng địa phương. Việc lựa chọn cơ sở thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt được dẫn chiếu thực hiện theo quy định của pháp luật về đấu thầu, ngân sách nhà nước nhằm tạo sự đồng bộ pháp lý.

Về chất thải rắn công nghiệp, dự thảo Luật bổ sung các quy định nhằm thúc đẩy hoạt động tái chế, tái sử dụng chất thải với quan điểm coi chất thải là tài nguyên, bổ sung làm nguyên liệu đầu vào cho sản xuất. Bổ sung Điều 72a về quản lý vật liệu, sản phẩm tái chế, thu hồi từ chất thải; đồng thời giao Chính phủ quy định lộ trình áp dụng tỷ lệ vật liệu tái chế bắt buộc trong sản phẩm, hàng hóa.

Về khí thải, dự thảo Luật bổ sung quy định khuyến khích tuần hoàn hoặc tái sử dụng khí thải làm nguyên liệu, nhiên liệu cho quá trình sản xuất khác để phù hợp với thực hiện và thúc đẩy việc tuần hoàn, tái sử dụng khí thải.

Trách nhiệm của nhà sản xuất và nhà nhập khẩu cũng được điều chỉnh theo hướng linh hoạt và thực chất hơn. Thay vì đóng góp tài chính vào Quỹ BVMT một cách thụ động, các sản phẩm, bao bì không thể tái chế sẽ phải chịu thuế BVMT theo lộ trình. Các hình thức tái chế trực tiếp sẽ được đa dạng hóa để khuyến khích hình thành, phát triển các mạng lưới thu gom, tái chế rác thải chuyên nghiệp tại Việt Nam.

Mọi hoạt động quản lý chất thải sẽ được số hóa toàn diện. Các cơ sở phát sinh chất thải có trách nhiệm cập nhật dữ liệu điện tử vào hệ thống thông tin quốc gia để phục vụ việc truy xuất nguồn gốc. Một nền tảng số quản lý dữ liệu theo thời gian thực sẽ liên thông từ trung ương đến địa phương, đi kèm hệ thống đăng ký phát thải hiện đại.

Những chính sách này ưu đãi lớn cho các dự án đạt “tiêu chí tuần hoàn”, mở ra một không gian phát triển mới cho ngành công nghiệp môi trường và thị trường nguyên liệu thứ cấp tại Việt Nam.

Nghiêm cấm hành vi làm sai lệch kết quả quan trắc

Việc hoàn thiện các công cụ quản lý chất lượng môi trường theo hướng hiện đại, dựa trên dữ liệu, dự báo và quản trị rủi ro. Dự thảo Luật đã bổ sung trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong trường hợp để xảy ra ô nhiễm môi trường trên địa bàn, bảo đảm phù hợp với việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho địa phương theo chủ trương “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Về bảo vệ môi trường nước mặt, quy định áp dụng khả năng chịu tải của môi trường được sửa đổi theo hướng linh hoạt hơn, giao Chính phủ quy định chi tiết việc xả nước thải trực tiếp trong trường hợp nguồn nước vẫn còn khả năng chịu tải đối với một hoặc một số thông số bắt buộc, để thúc đẩy các dự án đầu tư, phục vụ mục tiêu tăng trưởng 2 con số và phù hợp với chỉ đạo của Bộ Chính trị như đã nêu.

Về bảo vệ môi trường không khí, công tác quản lý chuyển dịch từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa nhờ bổ sung quy định về dự báo ô nhiễm và kiểm kê khí thải, bụi. Đặc biệt, hoạt động giao thông sẽ được kiểm soát chặt chẽ thông qua thiết bị giám sát phát thải trên phương tiện. Các địa phương cũng có quyền áp dụng biện pháp điều tiết, hạn chế xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch tại các khu vực, thời điểm nhạy cảm với ô nhiễm.

Về môi trường đất, quy định mới phân định rõ ràng giữa phạm vi điều tra đất phục vụ quản lý nhà nước và việc đánh giá các điểm nóng ô nhiễm, tránh chồng chéo và đẩy mạnh phân cấp cho địa phương.

Để các công cụ trên vận hành hiệu quả, hệ thống quan trắc môi trường đã được nâng cấp. Luật bãi bỏ các quy chuẩn không còn phù hợp về ánh sáng, bức xạ, đồng thời khuyến khích ứng dụng công nghệ mới. Trách nhiệm bảo đảm tính chính xác, toàn vẹn của dữ liệu quan trắc được quy rõ cho doanh nghiệp, nghiêm cấm mọi hành vi can thiệp hay làm sai lệch kết quả. Phương thức quản lý sẽ dựa trên nền tảng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo (AI) để đưa ra dự báo sớm, giúp giảm thiểu tối đa các sự cố môi trường.