ESG trở thành công cụ quản trị, giúp doanh nghiệp tiết kiệm nguồn lực, kiểm soát rủi ro, nâng năng suất và tiếp cận dòng vốn xanh bền vững
ESG (Environmental, Social, Governance) là một khung đánh giá, đo lường tính bền vững và trách nhiệm đối với môi trường, xã hội của doanh nghiệp. Đây được xem như yếu tố cốt lõi giúp doanh nghiệp duy trì sự phát triển trong bối cảnh toàn cầu hóa và biến đổi khí hậu.
Ông Trần Hậu Ngọc cho rằng, doanh nghiệp phải chuyển hóa các yếu tố về môi trường, xã hội và quản trị thành những hoạt động quản lý, sản xuất, kinh doanh cụ thể. Ảnh: Bộ KHCN.
Chia sẻ tại Hội thảo “Thúc đẩy năng suất xanh thông qua triển khai mô hình ESG trong tổ chức và doanh nghiệp”, thuộc khuôn khổ Diễn đàn Năng suất Chất lượng Quốc gia năm 2026, ông Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng quốc gia (Bộ KHCN) cho rằng, năng suất và phát triển bền vững ngày càng có mối quan hệ chặt chẽ trong quá trình phát triển doanh nghiệp.
ESG không chỉ là vấn đề báo cáo hay công bố thông tin, quan trọng hơn là doanh nghiệp phải chuyển hóa các yếu tố về môi trường, xã hội và quản trị thành những hoạt động quản lý, sản xuất, kinh doanh cụ thể. Qua đó, doanh nghiệp có thể nâng cao hiệu quả hoạt động, sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn và hướng tới phát triển bền vững.
Ngày nay, ESG và chuyển đổi xanh không còn chỉ là vấn đề quan tâm của các tập đoàn đa quốc gia lớn. Những yêu cầu từ thị trường quốc tế, nhà đầu tư, khách hàng và các chuỗi cung ứng toàn cầu đang ngày càng tác động trực tiếp tới doanh nghiệp ở mọi quy mô.
“Đối với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp đang tham gia hoặc có định hướng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế, xu hướng này vừa đặt ra những thách thức mới, vừa mở ra những cơ hội quan trọng”, ông Ngọc nhấn mạnh.
ESG trở thành động lực nâng cao năng suất và thúc đẩy đầu tư xanh. Ảnh: AI.
PGS.TS Nguyễn Hồng Quân, Giám đốc Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế Tuần hoàn (Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh) lưu ý, ESG không nên được nhìn nhận đơn thuần là chi phí tuân thủ, mà có thể trở thành động lực nâng cao năng suất và thúc đẩy đầu tư xanh.
Nếu doanh nghiệp chỉ tập trung hoàn thiện biểu mẫu, thu thập số liệu để báo cáo, ESG dễ trở thành một hoạt động độc lập và tốn kém. Ngược lại, khi ESG gắn với mục tiêu tiết kiệm năng lượng, giảm nguyên liệu, đổi mới công nghệ, nâng chất lượng việc làm và kiểm soát rủi ro, các khoản đầu tư cho ESG có thể tạo ra hiệu quả trực tiếp.
Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy ESG đang chuyển từ công cụ báo cáo sang công cụ quản trị rủi ro và tạo giá trị. Bà Yulia Dobrolyubova, Chuyên gia của Tổ chức Năng suất châu Á, cho biết các bên liên quan ngày càng yêu cầu doanh nghiệp minh bạch hơn trong thực hiện và báo cáo ESG.
Bà Yulia Dobrolyubova chia sẻ, khoảng 96% trong số 250 doanh nghiệp lớn nhất thế giới xét theo doanh thu đã thực hiện báo cáo phát triển bền vững. Ảnh: Bộ KHCN.
Khoảng 96% trong số 250 doanh nghiệp lớn nhất thế giới xét theo doanh thu đã thực hiện báo cáo phát triển bền vững. Trong khi đó, 93% nhà đầu tư vốn cổ phần tư nhân được khảo sát trên toàn cầu cho rằng việc tập trung vào ESG có thể tạo ra cơ hội đầu tư đáng kể.
Những con số này cho thấy ESG đang trở thành một yếu tố ngày càng quan trọng trong quyết định đầu tư và đánh giá triển vọng doanh nghiệp.
Với doanh nghiệp Việt Nam, yêu cầu từ các thị trường như EU đang làm gia tăng nhu cầu về dữ liệu phát thải, khí hậu, chuỗi cung ứng và tính bền vững của sản phẩm. Doanh nghiệp không chỉ phải chứng minh sản phẩm đạt chất lượng, mà còn phải cho thấy sản phẩm được sản xuất như thế nào và tác động ra sao đến môi trường, người lao động và cộng đồng.
Do đó, năng lực thực hiện ESG có thể trở thành điều kiện để doanh nghiệp duy trì đơn hàng, tham gia chuỗi cung ứng và tiếp cận nguồn vốn xanh. Ngược lại, chậm thích ứng có thể làm suy giảm lợi thế cạnh tranh.
Doanh nghiệp cần lộ trình phù hợp
Để ESG tạo hiệu quả, doanh nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu bằng một hệ thống lớn và tốn kém. Trước hết cần đánh giá hiện trạng, xác định vấn đề trọng yếu và lựa chọn mục tiêu phù hợp với quy mô, nguồn lực và yêu cầu thị trường.
Với doanh nghiệp nhỏ và vừa xuất khẩu sang EU, các chuyên gia khuyến nghị đánh giá mức độ trưởng thành về ESG, sau đó đối chiếu với các khuôn khổ quốc tế được công nhận. Doanh nghiệp có thể tận dụng các hệ thống quản lý sẵn có như ISO 9001, ISO 14001 thay vì xây dựng lại từ đầu.
Quan trọng là lựa chọn đúng nội dung ESG có tác động trực tiếp đến sản xuất và được khách hàng, nhà đầu tư, người lao động quan tâm. Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ những mục tiêu dễ đo lường như tiết kiệm năng lượng, giảm nguyên liệu, hạn chế chất thải, nâng khả năng truy xuất nguồn gốc hoặc cải thiện điều kiện lao động.
Một điểm nghẽn khác là dữ liệu. Dù 82% doanh nghiệp đã thu thập dữ liệu ESG, chỉ khoảng 10% sử dụng công cụ phân tích để chuyển dữ liệu thành thông tin phục vụ quyết định chiến lược.
Theo PGS.TS Nguyễn Hồng Quân, kinh tế tuần hoàn có thể giúp chuyển các nguyên tắc ESG thành hành động và số liệu đo lường được. Ảnh: Bộ KHCN.
Nhiều doanh nghiệp có số liệu nhưng chưa khai thác được giá trị của dữ liệu. ESG chỉ thực sự hữu ích khi dữ liệu giúp trả lời những câu hỏi cụ thể: Khâu nào tiêu tốn nhiều năng lượng nhất? Đâu là nguồn gây lãng phí? Công nghệ nào giúp giảm phát thải và chi phí? Khoản đầu tư nào mang lại hiệu quả cao nhất?
Theo PGS.TS Nguyễn Hồng Quân, kinh tế tuần hoàn có thể giúp chuyển các nguyên tắc ESG theo IWA 48:2024 thành hành động và số liệu đo lường được. Việt Nam đã có khung chính sách tại Quyết định 222/QĐ-TTg và khung kỹ thuật quốc tế IWA 48:2024; bước tiếp theo là cụ thể hóa trong từng doanh nghiệp và chuỗi sản xuất.
Từ thực tiễn doanh nghiệp, bà Đào Thị Thanh Ngân, Trưởng ban Xây dựng phát triển chiến lược, Công ty cổ phần Nhựa Thiếu niên Tiền Phong, cho biết doanh nghiệp xác định chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là “giấy thông hành” để tăng năng suất mà không đánh đổi môi trường.
Cách tiếp cận này cho thấy hai quá trình cần được triển khai đồng thời: chuyển đổi số cung cấp dữ liệu và công cụ quản trị, còn chuyển đổi xanh giúp sử dụng dữ liệu để tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và tối ưu sản xuất.
Chi phí thực hiện ESG cũng cần được tính ngay trong kế hoạch đầu tư. Mỗi hoạt động phải có mục tiêu, chỉ số đánh giá, nguồn lực và đơn vị chịu trách nhiệm. Khi đó, doanh nghiệp có thể đo lường hiệu quả, điều chỉnh kế hoạch và lựa chọn đúng dự án ưu tiên.
Việt Anh