Hà Nội: Căng mình chống nóng cho bò sữa

4 giờ sáng, khi nhiều người dân ở xã Yên Bài (Hà Nội) vẫn còn chìm trong giấc ngủ, khu nuôi bò sữa của gia đình chị Phan Thị Hậu đã sáng đèn từ lâu. Dọc hai bên dãy chuồng, hệ thống quạt công nghiệp vẫn hoạt động liên tục nhằm giảm nhiệt cho đàn bò.

Trong lúc chồng kiểm tra hệ thống bơm nước trên mái, chị Hậu tranh thủ dọn vệ sinh khu vực chăn nuôi và chuẩn bị thức ăn. Công việc ấy đã gắn bó với gia đình chị nhiều năm nay, nhưng những mùa hè gần đây nhịp sinh hoạt quen thuộc phải thay đổi đáng kể. “Nếu làm muộn hơn thì trời nóng lắm, cả người lẫn bò đều mệt. Nhà tôi giờ phải dậy sớm hơn để tranh thủ làm những việc quan trọng trước khi nhiệt độ tăng cao”, chị nói.

Ba Vì từ lâu được biết đến là vùng nuôi bò sữa lớn của Hà Nội. Điều kiện tự nhiên thuận lợi cùng truyền thống chăn nuôi nhiều năm đã giúp nơi đây hình thành những vùng nuôi tập trung, tạo sinh kế cho hàng nghìn hộ dân. Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng của các hiện tượng thời tiết cực đoan, nghề nuôi bò sữa đang đối mặt với những thách thức mới.

Ngày làm việc bắt đầu trước bình minh

Với người chăn nuôi bò sữa, mọi hoạt động trong ngày đều vận hành theo một lịch trình gần như cố định. Bò sữa phải vắt sữa đúng giờ, cứ 12 tiếng vắt một lần, ngày hai lần, người nuôi không được chậm trễ. Nếu vắt sai giờ, tuyến sữa của bò sẽ lập tức bị ảnh hưởng, gây nguy cơ viêm vú, làm hỏng cả chu kỳ cho sữa và ảnh hưởng lâu dài tới sức khỏe con vật.

Trong điều kiện thời tiết mát mẻ, việc vắt sữa rạng sáng diễn ra khá thuận lợi. Thế nhưng thời tiết nắng nóng năm nay buộc người nuôi phải dậy sớm hơn để cố gắng hoàn thành ca vắt sữa trước khi những tia nắng đầu ngày ập xuống chuồng trại.

Tại trang trại của gia đình chị Hậu, phần lớn công việc nặng được thực hiện từ sáng sớm hoặc cuối buổi chiều. Khoảng thời gian từ cuối buổi sáng đến đầu giờ chiều thường được dành để theo dõi sức khỏe đàn bò, kiểm tra hệ thống làm mát và hạn chế thấp nhất các hoạt động có thể khiến vật nuôi bị căng thẳng vì nhiệt độ cao.

Bò sữa rất nhạy cảm với sự thay đổi của môi trường, thời tiết oi nóng kéo dài nhiều ngày khiến đàn bò ăn ít hơn, uống nhiều nước và di chuyển chậm hơn, ảnh hưởng đến khả năng sản xuất sữa.

Những ngày nắng nóng cao điểm, hệ thống quạt làm mát phải hoạt động liên tục. Trên mái tôn, nước được bơm lên nhiều lần, nền chuồng phải vệ sinh, làm mát thường xuyên. Những biện pháp ấy giúp người chăn nuôi phần nào giảm tác động của thời tiết, nhưng đồng thời cũng kéo theo nhiều khoản chi phí phát sinh.

Để bảo vệ đàn bò khỏi bị sốc nhiệt, các hộ chăn nuôi tại Ba Vì phải áp dụng tất cả các biện pháp làm mát có thể. Nhà nào cũng phải lắp 4 – 5 chiếc quạt công nghiệp công suất lớn, chạy liên tục 24/24h. Tại những khu vực chuồng hở, người dân tận dụng bạt che kín để ngăn ánh nắng trực tiếp chiếu vào, đồng thời lắp đặt hệ thống ống dẫn để liên tục xả nước lên mái tôn… Tiền điện theo đó cũng tăng gấp đôi bình thường, chưa kể các khoản chi phí phát sinh như mua thêm thuốc bổ, vitamin giải nhiệt, chất điện giải hòa vào nước uống cho bò…

Để bù đắp vào chi phí duy trì tăng cao những tháng nắng nóng, nhiều gia đình phải thắt lưng buộc bụng, cắt giảm các khoản chi tiêu sinh hoạt hằng ngày.

Tại một vài trang trại có điều kiện đầu tư lớn hơn, hệ thống máy phun sương cũng được lắp đặt dọc các dãy chuồng. Tuy nhiên theo ghi nhận thực tế, số hộ chăn nuôi sở hữu hệ thống phun sương hiện đại này chưa nhiều. Đa phần chuồng trại tại Ba Vì vẫn là chuồng hở truyền thống, thiết kế thông thoáng tự nhiên nên khi nhiệt độ ngoài trời vọt lên quá cao, chuồng trại hoàn toàn bị động.

Thiệt hại kép

Theo ông Nguyễn Tiến Thịnh (chuyên gia chăn nuôi tại Trung tâm Nghiên cứu bò sữa và đồng cỏ Ba Vì), nhiệt độ và độ ẩm tăng cao là những yếu tố ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe của bò sữa. Khi điều kiện môi trường vượt quá ngưỡng thích nghi, vật nuôi dễ rơi vào trạng thái stress nhiệt, dẫn đến sự thay đổi trong hành vi ăn uống, sinh trưởng và khả năng sản xuất sữa. Những năm gần đây, các đợt nắng nóng có xu hướng xuất hiện với tần suất nhiều hơn và cường độ mạnh hơn khiến áp lực với người chăn nuôi ngày càng lớn.

“Vào mùa hè nắng nóng, một con bò sữa cần uống tới hơn 50l nước mỗi ngày. Vì vậy bà con cần cung cấp đầy đủ nước sạch cho bò và nên bổ sung thêm một số chất điện giải”, ông Thịnh khuyến cáo.

Bên cạnh đó, chuyên gia này cho biết khi trời nắng nóng đỉnh điểm, bò sữa thường từ chối ăn các loại cỏ khô, cỏ tươi hay cám bồi bổ mà chỉ tập trung uống nước để giải nhiệt cơ thể. Việc dung nạp một lượng nước quá mức vào dạ dày trong khi dạ dày lại thiếu hụt các chất xơ và dinh dưỡng cần thiết từ thức ăn dẫn đến cấu trúc và thành phần của sữa bị thay đổi, sữa vắt ra bị loãng.

Bình thường, thương hiệu sữa bò Ba Vì vốn nổi tiếng nhờ vị béo ngậy, đậm đà đặc trưng do các chỉ số độ béo hằng ngày luôn đạt cao (trên 3,5%). Tuy nhiên vào mùa nắng nóng cực đoan, chỉ số này có thể bị giảm. Người chăn nuôi vì thế bị “thiệt hại kép”. Thứ nhất là chi phí tăng cao, trong khi sản lượng sữa giảm do bò mệt mỏi ăn ít. Thứ hai là thiệt hại về mặt chất lượng, sữa bị loãng, không đạt được các chỉ số kỹ thuật để xếp vào chuẩn sữa loại 1.