‘Hụt hơi’ với quy chuẩn nước thải: [Bài 1] Trang trại, nông hộ lo sốt vó

Đến nay, tỉnh Gia Lai thu hút được 310 dự án chăn nuôi, hiện đã có 77 dự án đi vào hoạt động và hơn 100 dự án đã được UBND tỉnh chấp nhận chủ trương đầu tư. Theo Chương trình hành động của Tỉnh ủy, từ nay đến năm 2030, Gia Lai sẽ phát triển đàn heo đến 3 triệu con, đàn bò 860.000 con và 22 triệu con gia cầm.

Theo ông Huỳnh Ngọc Diệp, Chi  cục trưởng Chi cục Chăn  nuôi và  Thú y Gia Lai, địa phương có kế hoạch từ nay đến năm 2030 sẽ phát triển đàn heo lên 5 triệu con và duy trì tổng đàn này đến năm 2045.

Cũng theo ông Diệp, Gia Lai lựa chọn rất kỹ trong việc chấp thuận đầu tư các dự án chăn nuôi heo, chỉ chấp thuận các dự án có quy mô lớn, ít nhất 36.000 con heo thịt và 6.000 con heo nái sinh sản/lứa, nếu nuôi tổng hợp thì phải đạt 7.200 đơn vị vật nuôi.

Đặc biệt, nhà đầu tư phải đảm bảo chăn nuôi công nghệ cao, chăn nuôi tuần hoàn để đảm bảo môi trường. Chủ đầu tư phải cam kết nước thải xả ra môi trường đảm bảo tiêu chuẩn cột A theo Quy chuẩn 62:2025/TNMT có hiệu lực từ ngày 1/9/2025, nước sử dụng tuần hoàn thì phải đảm bảo quy chuẩn cột B. Các dự án đã đăng ký, nhà đầu tư cam kết áp dụng công nghệ gì thì phải làm đúng công nghệ ấy, đặc biệt là phải đảm bảo tiến độ, nếu làm sai tỉnh sẽ thu hồi dự án.

“Yêu cầu này có làm khó cho người chăn nuôi, nhưng nếu ngay từ bây giờ quản lý nước thải trong chăn nuôi không chặt thì sau này vấn đề môi trường sẽ loạn. Tỉnh Gia Lai xác định không đánh đổi môi trường lấy kinh tế, nên đối với các dự án chăn nuôi mới”, ông Diệp chia sẻ.

Đối với các trang trại quy mô nhỏ, chưa đảm bảo các điều kiện về môi trường, ngành chức năng Gia Lai cũng sẽ rà soát, triển khai quy định khu vực không được phép chăn nuôi để giảm dần chăn nuôi heo nhỏ lẻ, chăn nuôi nông hộ.

Theo ông Đoàn Ngọc Có, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai, thời gian qua, tỉnh phát hiện nhiều trang trại chăn nuôi không đảm bảo về môi trường trong nước thải chăn nuôi và kiên quyết xử lý triệt để những vi phạm.

“Trước đây, những trang trại này chấp hành đúng theo quy chuẩn cũ, nhưng qua nhiều năm vận hành, hệ thống xử lý nước thải bị xuống cấp, rò rỉ, không đáp ứng được với quy chuẩn mới, làm ảnh hưởng đến môi trường xung quanh. Thời gian qua, ngành chức năng Gia Lai đã kiểm tra, xử phạt rất nặng. Có trang trại bị xử phạt đến 160 triệu đồng. Những trang trại này nếu không khắc phục sẽ bị rút giấy phép chăn nuôi, đến khi khắc phục xong mới cho hoạt động trở lại”, ông Có cho hay.

Lo nhất chăn nuôi heo nông hộ

Gia Lai là tỉnh có đàn heo khá lớn với hơn 1,7 triệu con (không kể heo con chưa tách mẹ), chăn nuôi heo ở tỉnh này chia thành 2 khu vực riêng biệt, phía tây Gia Lai phát triển chăn nuôi trang trại có quy mô lớn nhờ lợi thế quỹ đất trống còn nhiều; phía đông Gia Lai phát triển mạnh chăn nuôi nông hộ. Hiện chăn nuôi heo quy mô nông hộ nhỏ lẻ tại Gia Lai chiếm khoảng 43% tổng đàn heo của toàn tỉnh; tập trung ở các xã Hoài Ân, Ân Tường, Vạn Đức, Kim Sơn, Ân Hảo. Trong đó trang trại chăn nuôi heo công nghệ cao Phú Hưng ở xã Ân Hảo có quy mô 2.400 con heo nái sinh sản và 20.000 con heo thịt. Theo quy định mới về lĩnh vực môi trường trong chăn nuôi, trang trại Phú Hưng vừa nâng cấp hệ thống xử lý nước thải.

Ông Hồ Ngọc Xuân, chủ trang trại Phú Hưng cho hay: Trang trại này đi vào hoạt động từ năm 2016 với hệ thống xử lý nước thải theo quy chuẩn cũ. Sau 10 năm vận hành, đến nay hệ thống này so với quy định mới đã lạc hậu, nên vừa rồi trang trại Phú Hưng nâng cấp hệ thống xử lý nước thải hiện đại hơn với chi phí trên 2 tỷ đồng.

Thực tế cho thấy, những trang trại chăn nuôi quy mô nhỏ hoạt động đã vài chục năm nay với hệ thống xử lý nước thải theo quy chuẩn khác giờ đang lo sốt vó với quy chuẩn cao hơn. Bởi, với hệ thống xử lý nước thải quy mô lớn, ngoài tốn chi phí xây dựng, chi phí hóa chất và những chi phí khác, mỗi ngày người nuôi phải tiêu tốn thêm cả triệu đồng, là một gánh nặng.

“Hiện nay, giá heo hơn 60.000 đồng/kg hơi, trừ tất tần tật chi phí đầu vào mỗi con chỉ còn lãi 500.000 – 600.000 đồng, đó là nói suôn sẻ chứ nếu dịch bệnh thì trắng tay, với chi phí xử lý chất thải như vậy là gánh nặng, những trang trại quy mô nhỏ cũng khó “gồng” nổi chứ nói chi đến nông hộ”, ông Hồ Ngọc Xuân chia sẻ.

Theo ông Đoàn Ngọc Có, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai, nếu nước thải chăn nuôi xả ra môi trường mà nguồn nước tiếp nhận có chức năng cấp nước cho mục đích sinh hoạt hoặc có mục đích quản lý, cải thiện chất lượng môi trường nước thì mới áp dụng cột A theo Quy chuẩn 62:2025, còn nếu nước thải tuần hoàn trong nội bộ, tái sử dụng thì áp dụng cột B.

Ví như trang trại bò sữa Vinamilk Bình Định ở xã An Nhơn Tây (Gia Lai), nước thải chăn nuôi của trang trại này sau khi xử lý đạt quy chuẩn cột B được dùng làm nước tưới cho cỏ để làm thức ăn cho đàn bò sữa.

Gia Lai sẽ từng bước giảm nuôi heo nông hộ, đồng thời vận động hộ nuôi chấp hành việc đảm bảo môi trường. Cách đây hơn 10 năm, những trang trại chăn nuôi heo quy mô nhỏ và nông hộ trên địa bàn Gia Lai đã xây dựng công trình khí sinh học (bioga) để xử lý chất thải chăn nuôi biến thành khí đốt sử dụng trong gia đình. Cuối năm 2022, Sở Tài nguyên và Môi trường Bình Định (cũ) đã phối hợp với Đại học Văn Lang (TP.HCM) xây dựng thí điểm mô hình xử lý nước thải chăn nuôi bằng phương pháp sinh học có chi phí thấp phù hợp với nông hộ.

Mô hình sử dụng phương pháp tách cặn chất thải chăn nuôi thông qua hệ thống bể lắng kết hợp với hầm biogas. Nước và chất thải chăn nuôi còn được xử lý qua hệ thống máy bơm lọc sinh học, bơm hồ thu, máy thổi khí. Chất thải sau khi tách nước được ủ làm phân vi sinh để bón cho cây trồng. Nhờ đó, lượng nước thải trong chăn nuôi xả ra ngoài môi trường không còn mùi hôi như trước đây, không còn làm ảnh hưởng đến môi trường xung quanh.

“Đến năm 2030, Gia Lai sẽ giảm tỷ lệ chăn nuôi heo trong nông hộ từ 43% xuống còn 25%, đến năm 2045 chỉ còn 10%, đến lúc ấy áp lực về nước thải chăn nuôi trong nông hộ của Gia Lai sẽ được giảm”, ông Đoàn Ngọc Có, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai.