Khủng hoảng năng lượng thúc đẩy chuyển dịch xanh

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng đang diễn ra mạnh mẽ, Liên hợp quốc cho rằng thế giới đã bước vào giai đoạn quyết định của cuộc đua giảm phát thải. Các cam kết khí hậu quốc gia đang dần được cụ thể hóa bằng những kế hoạch đầu tư quy mô lớn vào hạ tầng năng lượng sạch và công nghệ phát thải thấp. Tuy vậy, tiến độ triển khai giữa các khu vực vẫn còn chênh lệch, đòi hỏi sự phối hợp chính sách chặt chẽ hơn để bảo đảm mục tiêu ổn định khí hậu toàn cầu đi đôi với tăng trưởng kinh tế bền vững.

Tại Hội nghị Thượng đỉnh Tăng trưởng Xanh 2026 tổ chức ở Brussels, Bỉ, ông Simon Stiell, Thư ký điều hành Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu cảnh báo rằng những cú sốc năng lượng liên tiếp trong thời gian qua cho thấy rõ ràng giá trị chiến lược của năng lượng tái tạo đối với an ninh kinh tế và ổn định xã hội.

Theo ông, khi xung đột ở Trung Đông khiến giá dầu và khí đốt tăng mạnh, thị trường toàn cầu lại một lần nữa chứng kiến những biến động tương tự thời điểm chiến tranh tại Ukraine. Những gián đoạn nguồn cung này không chỉ làm tăng chi phí sinh hoạt mà còn đặt các quốc gia vào trạng thái dễ tổn thương trước những rủi ro địa chính trị khó lường.

Giảm lệ thuộc nhiên liệu hóa thạch

Ông Stiell nhấn mạnh rằng phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch đồng nghĩa với việc đánh đổi an ninh và chủ quyền năng lượng để lấy sự lệ thuộc ngày càng lớn vào thị trường nhập khẩu. Khi giá cả biến động, nền kinh tế và đời sống người dân đều chịu tác động trực tiếp, từ chi phí sản xuất tăng cao đến gánh nặng sinh hoạt đè nặng lên các hộ gia đình.

Trong khi đó, năng lượng tái tạo được xem là giải pháp bền vững hơn. Theo ông, nguồn năng lượng từ gió và mặt trời không bị chi phối bởi các tuyến vận chuyển dễ bị gián đoạn hay những xung đột quân sự. Việc phát triển các nguồn năng lượng này không chỉ giúp giảm chi phí dài hạn mà còn góp phần cải thiện chất lượng không khí, nâng cao sức khỏe cộng đồng và tạo thêm nhiều việc làm có giá trị.

Ông cũng cho rằng việc trì hoãn quá trình chuyển đổi năng lượng sạch, hoặc tiếp tục đầu tư lớn vào nhiên liệu hóa thạch để đối phó khủng hoảng trước mắt, là lựa chọn thiếu tầm nhìn. Lịch sử đã cho thấy các cuộc khủng hoảng năng lượng có xu hướng lặp lại, khiến nền kinh tế toàn cầu liên tục rơi vào vòng xoáy bất ổn.

Thông điệp gửi tới các nhà hoạch định chính sách châu Âu là cần nhìn nhận rõ ràng rằng sự phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch sẽ khiến khu vực này luôn chao đảo trước các cú sốc thị trường. Chỉ riêng năm 2024, chi phí nhập khẩu năng lượng đã khiến châu Âu thiệt hại hàng trăm tỷ euro.

Cơ hội tăng trưởng từ chuyển đổi xanh

Bên cạnh những thách thức, ông Stiell cho rằng quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo đang mở ra cơ hội phát triển kinh tế quy mô lớn. Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng khi năng lượng tái tạo vượt than đá để trở thành nguồn cung điện hàng đầu thế giới. Đồng thời, dòng vốn đầu tư vào năng lượng sạch cũng đạt mức kỷ lục, cao gấp đôi so với nhiên liệu hóa thạch.

Châu Âu được đánh giá là khu vực có nhiều lợi thế để tận dụng làn sóng chuyển đổi này, nhờ hệ thống giáo dục phát triển, thể chế vững mạnh, chính sách khí hậu tham vọng và môi trường đổi mới sáng tạo năng động. Những công ty trong các lĩnh vực như thép xanh, vận tải biển ít phát thải hay công nghệ năng lượng gió và lưu trữ điện đang trở thành lực lượng tiên phong trong tăng trưởng xanh.

Theo ông, việc thúc đẩy các chính sách khí hậu, bao gồm các cơ chế định giá phát thải và khuyến khích đầu tư vào công nghệ sạch, sẽ giúp hình thành một “mỏ vàng” đầu tư trị giá hàng nghìn tỷ euro trong những thập kỷ tới. Đây không chỉ là cơ hội kinh tế mà còn là nền tảng để xây dựng một hệ thống năng lượng an toàn, ổn định và ít phát thải hơn.

Ông Stiell nhắc lại bài học lịch sử khi các quốc gia châu Âu từng đặt vấn đề an ninh năng lượng làm trọng tâm cho quá trình hợp tác và hội nhập sau chiến tranh. Trong bối cảnh hiện nay, những nguyên tắc đó càng trở nên cấp thiết khi thế giới đối mặt với biến đổi khí hậu, cạnh tranh địa chính trị và nhu cầu phát triển bền vững.

Ông Stiell cho rằng trong bối cảnh thế giới liên tục đối mặt với những cú sốc địa chính trị và biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, các chính phủ cần coi đầu tư vào năng lượng tái tạo là một lựa chọn chiến lược mang tính phòng ngừa rủi ro. Việc tăng tốc chuyển đổi xanh sẽ góp phần củng cố khả năng chống chịu của nền kinh tế, giảm thiểu biến động chi phí năng lượng và mở ra không gian phát triển mới cho các ngành công nghiệp sạch trong tương lai.

Theo ông, lựa chọn đầu tư mạnh mẽ vào năng lượng tái tạo không chỉ là giải pháp ứng phó khủng hoảng hiện tại mà còn là con đường dài hạn để bảo đảm hòa bình, thịnh vượng và khả năng tự chủ của các nền kinh tế trong một thế giới ngày càng biến động.