Truy xuất nguồn gốc thực phẩm vào trường học: [Bài 2] ‘Chốt chặn’ tại trường

Như Báo Nông nghiệp và Môi trường đã thông tin trong “Truy xuất nguồn gốc thực phẩm vào trường học: [Bài 1] Quét QR khó hay dễ?”, câu hỏi “quét mã QR khó hay dễ?” cho thấy thao tác quét mã không phải vấn đề lớn. Khó hơn là bảo đảm dữ liệu phía sau mã đầy đủ, chính xác và khớp với từng lô thực phẩm được giao tới trường. Vì vậy, khi thực phẩm đi qua cổng trường, trách nhiệm kiểm tra trực tiếp của nhà trường trở thành một mắt xích quan trọng để dữ liệu truy xuất không chỉ nằm trên hệ thống.

Tại Trường TH&THCS Tân Khai (phường Vĩnh Hưng, TP. Hà Nội), an toàn thực phẩm được xác định là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu trong tổ chức bữa ăn bán trú. Việc kiểm soát bắt đầu ngay từ lựa chọn đơn vị cung cấp, kiểm tra hồ sơ pháp lý, năng lực và nguồn gốc, xuất xứ thực phẩm.

Không chỉ nhìn mã QR để nhận thực phẩm

Theo NGƯT. Nguyễn Phương Hoa, Phó Hiệu trưởng Trường TH&THCS Tân Khai, khi thực phẩm được đưa tới trường, bộ phận tiếp nhận phải kiểm tra và đối chiếu thực tế về chủng loại, số lượng, chất lượng, nguồn gốc, xuất xứ cùng các thông tin liên quan trước khi nhận hàng.

Đáng chú ý, việc giao nhận không chỉ có nhân viên bếp. Mỗi buổi nhận thực phẩm có sự tham gia của cha mẹ học sinh, giáo viên và nhân viên phụ trách bếp. Lịch tham gia được luân phiên giữa phụ huynh và giáo viên. Sau khâu tiếp nhận, nhà trường tiếp tục thực hiện kiểm thực, lưu mẫu, giám sát quá trình chế biến và chia suất ăn.

Quy trình này càng có ý nghĩa khi HanoiCheck được đưa vào sử dụng trong năm học 2026-2027. Nếu trước đây nhiều thông tin nằm trong hồ sơ giấy hoặc ở các khâu riêng lẻ, hệ thống mới hướng tới kết nối và lưu vết quá trình từ nhà cung cấp, thực phẩm, giao nhận cho tới bữa ăn của học sinh.

Tuy nhiên, theo cô Hoa, mã QR và dữ liệu điện tử chỉ là công cụ hỗ trợ. Điểm quan trọng không phải thực phẩm “có mã” hay không, mà thông tin hiện ra sau khi quét có phù hợp với hàng đang được giao thực tế tới trường hay không.

Khi thực phẩm được giao đến trường, bộ phận tiếp nhận thực hiện kiểm tra thực tế và đối chiếu với thông tin đã được cung cấp trên hệ thống. Nếu dữ liệu không phù hợp với thực phẩm thực tế, nhà trường phải xác minh và xử lý theo quy trình, thay vì đơn thuần căn cứ vào việc mã QR có tồn tại.

Điều đó đồng nghĩa một mã QR có thể giúp người kiểm tra nhanh chóng tiếp cận thông tin, nhưng không thể thay thế việc quan sát và kiểm tra lô hàng thực tế.

Khi tiếp nhận, cán bộ được phân công phải chú ý đến chủng loại, số lượng, nhà cung cấp, nguồn gốc, xuất xứ và những thông tin nhận diện liên quan. Nếu phát hiện bất thường hoặc dữ liệu không khớp, nhà trường phải xác minh trước khi tiếp nhận theo quy định.

Thêm “mắt giám sát” từ phụ huynh

Một điểm đáng chú ý trong cách kiểm soát bữa ăn bán trú tại Trường TH&THCS Tân Khai là sự tham gia của phụ huynh. Nhà trường xác định cha mẹ học sinh là một lực lượng quan trọng trong giám sát, vì vậy thực hiện công khai thông tin về thực đơn, nhà cung cấp, nguồn gốc thực phẩm và phối hợp với phụ huynh trong quá trình kiểm tra.

HanoiCheck được kỳ vọng mở rộng sự giám sát này trên môi trường số. Thay vì phải có mặt tại trường đúng thời điểm giao nhận, phụ huynh có thể theo dõi những thông tin liên quan đến bữa ăn và phản hồi khi phát hiện vấn đề cần kiểm tra.

Chị Nguyễn Thị Hằng, phụ huynh có con đang học tiểu học tại phường Kiến Hưng, Hà Nội cho rằng, phụ huynh không thể có mặt hằng ngày để theo dõi việc giao nhận, chế biến thực phẩm tại trường, nhưng vẫn mong muốn biết con mình ăn gì, thực phẩm do đơn vị nào cung cấp và có nguồn gốc từ đâu. Vì vậy, việc nhà trường tạo điều kiện để cha mẹ học sinh luân phiên tham gia giám sát, đồng thời công khai thông tin trên hệ thống sẽ giúp phụ huynh chủ động hơn trong việc theo dõi bữa ăn của con.

Theo định hướng vận hành được nhà trường nêu, quy trình kiểm soát hằng ngày có thể hình dung theo một chuỗi: thực đơn → nguyên liệu cần sử dụng → nhà cung cấp → giao thực phẩm → nhà trường kiểm tra, đối chiếu → xác nhận trên hệ thống → lưu vết dữ liệu. Việc kết nối các khâu trên môi trường số giúp khi cần có thể lần lại quá trình cung ứng, thay vì phụ thuộc vào những bộ hồ sơ giấy hoặc thông tin rời rạc.

Phụ huynh cũng có thể quan tâm, theo dõi nhiều nhóm thông tin như đơn vị cung cấp thực phẩm, suất ăn; thực đơn hằng ngày; nguồn gốc, xuất xứ nguyên liệu; thông tin dinh dưỡng; hình ảnh khay thức ăn và những dữ liệu liên quan đến quá trình cung cấp, kiểm soát thực phẩm được cập nhật trên hệ thống.

Như vậy, công nghệ tạo thêm một lớp minh bạch, nhưng không chuyển trách nhiệm kiểm tra từ con người sang mã QR. Cô Nguyễn Phương Hoa nhấn mạnh: “HanoiCheck không thay thế trách nhiệm kiểm tra trực tiếp của nhà trường”. Nhà trường vẫn phải kiểm tra thực tế khi tiếp nhận thực phẩm, trong khi phụ huynh có thêm một kênh để theo dõi và giám sát bữa ăn của con.

Nếu nhà trường là “chốt kiểm tra” trước khi nguyên liệu được đưa vào bếp, thì độ chính xác của dữ liệu truy xuất còn phụ thuộc vào một mắt xích phía trước: doanh nghiệp cung cấp thực phẩm. Từ vùng trồng, cơ sở sản xuất, nhà cung cấp đến vận chuyển, doanh nghiệp phải làm gì để bảo đảm “đúng hàng – đúng lô – đúng thời gian – đúng địa điểm – đúng chứng từ”? Đây sẽ là nội dung được Báo Nông nghiệp và Môi trường làm rõ ở bài tiếp theo.