Nhiều thị trường đã ghi nhận giá lương thực tăng mạnh. Giá gạo tại Indonesia lên mức cao kỷ lục trong bối cảnh dự báo mưa đến muộn; giá bánh mì không được trợ giá tại Ai Cập tăng khoảng 25% so với tháng 7/2026, trong khi giá đường tại Ấn Độ lập đỉnh lịch sử do mùa mưa yếu nhất trong hơn một thập kỷ làm giảm sản lượng. Giá dầu ăn tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất tăng khoảng 40%, còn giá dầu thực vật tại Indonesia tăng 7% từ đầu năm 2026 dù nước này là nhà sản xuất dầu cọ lớn nhất thế giới.
Theo Maximo Torero, chuyên gia kinh tế trưởng của FAO, sức ép lên hệ thống cung ứng lương thực đang gia tăng và tác động có thể rõ rệt hơn từ cuối năm 2026, đầu năm 2027, thậm chí kéo dài trong cả năm tới.
Nhiều cú sốc nguồn cung đồng thời đẩy chi phí lên cao
Gián đoạn vận tải tại Biển Đen do các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng ngũ cốc đã ảnh hưởng đến các chuyến hàng lúa mì, buộc những nước nhập khẩu lớn như Ai Cập và Indonesia tìm nguồn cung thay thế. Bất ổn tại Biển Đỏ cũng khiến tàu vận tải phải đi vòng qua châu Phi, kéo dài hành trình và tăng chi phí vận chuyển.
Trong khi đó, xung đột Mỹ – Israel với Iran đẩy giá nhiên liệu lên cao và làm gián đoạn xuất khẩu phân bón qua eo biển Hormuz, khiến chi phí sản xuất nông nghiệp tăng. Điều kiện thời tiết khô hạn do El Niño tại Ấn Độ và Đông Nam Á tiếp tục đe dọa sản lượng lương thực. Giá lúa mì tăng hơn 30% từ đầu năm 2026, trong khi giá gạo tại các nước xuất khẩu chủ chốt ở châu Á tăng 10-13% dù lượng dự trữ vẫn lớn. Giá phân bón đã giảm so với các mức đỉnh ghi nhận trước đó trong cuộc chiến tại Iran, nhưng vẫn ở mức cao.
Chi phí vận tải cũng gia tăng đáng kể. Cước vận chuyển trên một số tuyến thương mại chủ chốt, trong đó có tuyến từ Biển Đen đến Đông Nam Á, tăng khoảng 50% khi giá dầu và phụ phí rủi ro chiến tranh tăng mạnh. Những chi phí này làm tăng giá nhập khẩu, đặc biệt tại các quốc gia phụ thuộc nhiều vào nguồn cung lương thực từ bên ngoài.
Theo Manish Tiwary, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Nestlé India, chi phí nguyên liệu hàng hóa tăng đang tạo ra môi trường kinh doanh khó khăn. Tại Indonesia, doanh nghiệp chế biến thực phẩm cũng chịu sức ép từ chi phí vận tải tăng và đồng rupiah suy yếu, khiến giá nhập khẩu tăng thêm khi quy đổi sang nội tệ.
Nhu cầu nhập khẩu có thể tăng, làm suy yếu tác dụng của dự trữ
Áp lực giá có nguy cơ gia tăng khi các nước nhập khẩu lớn tại Trung Đông và châu Phi quay trở lại thị trường quốc tế sau giai đoạn hạn chế mua vào nhờ mùa vụ trong nước thuận lợi. Nhu cầu bổ sung nguồn cung có thể tăng mạnh trong vài tháng tới, tạo thêm sức ép lên giá ngũ cốc.
Theo Alexander Karavaytsev, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Hội đồng Ngũ cốc quốc tế (IGC), một làn sóng nhu cầu mới có thể xuất hiện khi các nước nhập khẩu trở lại thị trường. Trong khi đó, lượng dự trữ ngũ cốc toàn cầu ở mức cao từng giúp giảm tác động của các cú sốc nguồn cung đang dần mất đi vai trò bảo vệ. FAO cảnh báo khi nguồn dự trữ và những vụ mùa thuận lợi trước đây không còn tạo được vùng đệm đủ lớn, mức tăng giá hàng hóa có thể trở nên rõ rệt hơn.
Chi phí nguyên liệu tăng cũng đang dần truyền sang giá bán lẻ. Các doanh nghiệp chế biến thực phẩm thường ký hợp đồng mua nguyên liệu trong thời hạn 3-6 tháng đang phải gia hạn hợp đồng với mức giá cao hơn. Việc đồng nội tệ suy yếu tại một số quốc gia nhập khẩu càng làm tăng chi phí đầu vào.
Nguồn cung thực tế cũng có dấu hiệu bị thắt chặt. Dữ liệu của Kpler cho thấy lượng lúa mì cập cảng Indonesia trong tháng 9/2026 giảm 41% so với cùng kỳ năm trước, xuống 491.000 tấn. Một số nhà máy xay xát lúa mì tại nước này đang hoạt động dưới công suất do lượng hàng vận chuyển từ khu vực Nga – Ukraine giảm.
Đối với đậu tương và ngô, lượng dự trữ hiện vẫn dồi dào, nhưng triển vọng nguồn cung phụ thuộc vào sản lượng tại Mỹ và Nam Mỹ. Giá dầu cao cũng hỗ trợ giá hai mặt hàng này do nhu cầu sử dụng làm nhiên liệu sinh học tăng. Vụ thu hoạch lúa mì tại Nam bán cầu được kỳ vọng thuận lợi, song bất kỳ sự suy giảm sản lượng nào tại các nước xuất khẩu như Australia và Argentina đều có thể tạo thêm áp lực tăng giá.
Nhìn chung, triển vọng lạm phát lương thực toàn cầu trong những tháng tới chịu tác động đồng thời từ gián đoạn vận tải, chi phí đầu vào cao, thời tiết bất lợi và nhu cầu nhập khẩu có khả năng phục hồi. Dù dự trữ vẫn giúp hạn chế phần nào tác động của các cú sốc, khả năng đệm giá đang suy yếu. Nếu nguồn cung tiếp tục bị gián đoạn trong khi nhu cầu nhập khẩu tăng, giá lương thực có thể tăng mạnh hơn và kéo dài sang năm 2027, gây sức ép lớn nhất lên các quốc gia thu nhập thấp và trung bình, nơi thực phẩm chiếm tỷ trọng cao trong chi tiêu hộ gia đình.

Nguồn: Vinanet/VITIC (Theo Reuters)

P. Chính

Theo: vinanet.vn