Trong bối cảnh thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới tăng trưởng nhanh, việc hoàn thiện thể chế quản lý biên mậu nhằm tạo môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng là yêu cầu tất cả các nền kinh tế đều hướng tới. Khi thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan số 11/2026/QH16 (có hiệu lực từ ngày 01/03/2027), Quốc hội đã xác định rõ mục tiêu hiện đại hóa quản lý nhà nước bằng dữ liệu số, lấp khoảng trống pháp lý đối với giao dịch trực tuyến xuyên biên giới và tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động xuất nhập khẩu chính quy. Đối với cộng đồng doanh nghiệp phân phối và chủ hàng bán lẻ, sự thay đổi thể chế này đang làm đảo chiều hoàn toàn bài toán chi phí giữa các phương thức nhập hàng.
Dữ liệu số định hình lại mặt bằng chi phí trên luồng thương mại điện tử
Trọng tâm của Luật số 11/2026/QH16 là việc bổ sung Điều 16a, thiết lập quy trình quản lý hải quan độc lập đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu giao dịch qua nền tảng số. Luật quy định tổ chức, cá nhân tại Việt Nam khi mua bán hàng hóa xuyên biên giới bắt buộc phải thực hiện định danh và xác thực điện tử; đồng thời sàn giao dịch, doanh nghiệp vận chuyển và chủ kho bãi có nghĩa vụ kết nối, truyền trực tiếp dữ liệu chi tiết từng đơn hàng theo thời gian thực tới hệ thống của cơ quan hải quan.

Kiểm tra thông quan hàng hóa tại cảng biển. Ảnh: tapchikinhtetaichinh.
Trước khi quy định này ra đời, do chưa có cơ chế phân luồng riêng cho TMĐT xuyên biên giới, nhiều đơn hàng giá trị nhỏ thường được xử lý chung theo quy trình chuyển phát nhanh. Với cơ chế đối chiếu dữ liệu tự động tại Điều 16a, hệ thống hải quan sẽ phân tách rạch ròi ngay từ khâu tiếp nhận thông tin giữa giao dịch phục vụ tiêu dùng cá nhân với hàng hóa nhập khẩu phục vụ kinh doanh thương mại. Khi các lô hàng nhập về để phân phối, bán lại được điều tiết đúng về luồng nhập khẩu thương mại thông thường, mọi chi phí thuế và thủ tục tuân thủ đều được hạch toán đầy đủ. Điều này khiến phương thức ký gửi hàng hóa thiếu hồ sơ nhập khẩu độc lập mất đi lợi thế giá rẻ vốn có, buộc chủ hàng phải rà soát lại hiệu quả kinh tế của kênh cung ứng cũ.
Nhập khẩu thương mại mở ra lợi thế về thuế quan và tốc độ thông quan
Song hành với việc kiểm soát dữ liệu giao dịch, Luật Hải quan sửa đổi 2026 bắt buộc các địa điểm thu gom, chia tách hàng lẻ (CFS) và kho ngoại quan phải vận hành phần mềm quản lý kho (WMS) kết nối dữ liệu trực tiếp với cơ quan giám sát hải quan. Toàn bộ quá trình nhập kho, lưu giữ và phân loại kiện hàng đều được đối chiếu tự động theo từng dòng hàng khai báo.
Bên cạnh đó, Điều 17a cho phép cơ quan hải quan ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) để đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp, đồng thời chủ động tạm dừng thông quan đối với hàng hóa có căn cứ nghi ngờ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Đặt lên bàn cân chi phí thực tế, việc duy trì thói quen ký gửi hàng hóa thiếu thông tin chi tiết về mã số hàng hóa (mã HS) hoặc xuất xứ đang đặt chủ hàng vào thế bất lợi kép: Vừa phải gánh mức cước dịch vụ cao do đơn vị trung gian cộng thêm chi phí dự phòng rủi ro, vừa đối mặt với nguy cơ chậm tiến độ giao hàng khi hệ thống giám sát kho bãi siết chặt đối chiếu.

Nhập khẩu thương mại bài bản với đầy đủ chứng từ và mã HS chuẩn xác giúp doanh nghiệp chủ động tiến độ thông quan và tối ưu giá vốn. Ảnh: Thái Bình.
Ngược lại, khi chủ hàng chủ động thực hiện nhập khẩu thương mại bài bản, trực tiếp đứng tên hoặc ủy thác nhập khẩu chính thức với mã HS chuẩn xác và tận dụng ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do (như ACFTA, RCEP) đối với các nguồn hàng đủ điều kiện xuất xứ, thuế nhập khẩu đối với nhiều nhóm mặt hàng được đưa về mức ưu đãi 0%. Nhờ đó, tổng chi phí đầu vào trên mỗi đơn vị sản phẩm không những được kiểm soát ở mức tối ưu mà thời gian thông quan cũng chủ động hơn nhờ được hệ thống quản lý rủi ro đánh giá mức độ tuân thủ cao.
Chứng từ đầu vào tạo bệ phóng mở rộng thị trường nội địa
Khi đặt Luật Hải quan sửa đổi 2026 trong tổng thể hệ thống pháp luật hiện hành, bao gồm Luật Quản lý thuế sửa đổi (Luật số 56/2024/QH15) quy định trách nhiệm cung cấp thông tin giao dịch của sàn TMĐT và đơn vị vận chuyển cho cơ quan thuế, chuỗi dữ liệu kinh doanh từ khâu nhập khẩu đến khâu tiêu thụ nội địa đã có sự liên thông đồng bộ.
Trong môi trường kinh doanh minh bạch, tờ khai hải quan đứng tên đơn vị kinh doanh, hóa đơn thương mại và tem nhãn phụ tiếng Việt không chỉ là điều kiện đáp ứng tiêu chuẩn lưu thông hàng hóa trên thị trường nội địa, mà còn là tài sản pháp lý giúp chủ hàng tối ưu hiệu quả tài chính. Có đầy đủ chứng từ đầu vào hợp lệ cho phép doanh nghiệp và hộ kinh doanh hạch toán trọn vẹn giá vốn hàng bán vào chi phí được trừ khi quyết toán thuế, tránh tình trạng nộp thuế trên doanh thu gộp gây bào mòn lợi nhuận.
Quan trọng hơn, nguồn hàng nhập khẩu thương mại minh bạch là tấm vé thông hành bắt buộc để các nhà bán lẻ đưa sản phẩm vào các gian hàng chính hãng trên sàn TMĐT, hệ thống siêu thị và chuỗi phân phối hiện đại, tạo nền tảng tăng trưởng bền vững thay vì phụ thuộc vào các kênh phân phối nhỏ lẻ nhiều rủi ro.
Nguồn: nongnghiepmoitruong.vn
